Τρίξιμο, κρακ και μάγκωμα στο γόνατο: πότε πρέπει να ανησυχήσετε
Πότε οι βιολογικές θεραπείες (βλαστοκύτταρα) μπορούν να Καθυστερήσουν το Χειρουργείο Γόνατος
Όταν ο πόνος στο γόνατο γίνεται καθημερινή πραγματικότητα και τα παυσίπονα δεν προσφέρουν πια ικανοποιητική ανακούφιση, η ερώτηση που ακούγεται συχνά στο ιατρείο είναι: «Πρέπει να γίνει χειρουργείο;»
Η απάντηση δεν είναι πάντα απλή. Σήμερα υπάρχουν μη χειρουργικές και βιολογικές παρεμβάσεις που, σε επιλεγμένους ασθενείς με οστεοαρθρίτιδα γόνατος, μπορούν να μειώσουν τον πόνο και να βελτιώσουν τη λειτουργικότητα.
Ανάμεσά τους βρίσκονται οι κυτταρικές θεραπείες που συχνά περιγράφονται ως «θεραπείες με βλαστοκύτταρα». Τα νεότερα δεδομένα είναι ενθαρρυντικά ως προς τη συμπτωματική βελτίωση, αλλά χρειάζεται μια σημαντική διευκρίνιση: μέχρι σήμερα δεν έχει αποδειχθεί με επαρκή βεβαιότητα ότι οι θεραπείες αυτές αναγεννούν τον αρθρικό χόνδρο, αναστρέφουν την οστεοαρθρίτιδα ή μπορούν να αντικαταστήσουν μια αρθροπλαστική όταν αυτή έχει σαφή ένδειξη.
Σε ορισμένους σωστά επιλεγμένους ασθενείς, η βελτίωση των συμπτωμάτων μπορεί να επιτρέψει την αναβολή μιας χειρουργικής επέμβασης. Το αν και για πόσο μπορεί να συμβεί αυτό διαφέρει σημαντικά από ασθενή σε ασθενή και εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο έρευνας.
Στον παρόντα οδηγό αναλύεται με απλά λόγια τι γνωρίζουμε σήμερα για τις κυτταρικές θεραπείες στο γόνατο, ποιοι ασθενείς ενδέχεται να ωφεληθούν και πότε το χειρουργείο παραμένει η πιο τεκμηριωμένη επιλογή.
Σημαντική σημείωση: Το παρόν άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την ιατρική γνωμάτευση. Η επιλογή θεραπείας δεν βασίζεται μόνο σε μία ακτινογραφία ή στην ηλικία, αλλά προκύπτει μετά από κλινική εξέταση, αξιολόγηση των συμπτωμάτων, απεικονιστικό έλεγχο και συζήτηση των διαθέσιμων επιλογών με εξειδικευμένο ορθοπαιδικό.
ΒΑΣΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ
Τι Είναι τα Βλαστοκύτταρα;
Τα βλαστοκύτταρα είναι κύτταρα που διαθέτουν την ικανότητα αυτοανανέωσης και διαφοροποίησης σε διαφορετικούς κυτταρικούς τύπους.
Στην ορθοπαιδική έρευνα ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα μεσεγχυματικά στρωματικά/βλαστικά κύτταρα (Mesenchymal Stromal/Stem Cells, MSCs).
Ο όρος «βλαστοκύτταρα», ωστόσο, χρησιμοποιείται συχνά με πολύ γενικό τρόπο. Δεν είναι όλα τα βιολογικά παρασκευάσματα που χρησιμοποιούνται στην κλινική πράξη καθαρές ή καλλιεργημένες συλλογές MSCs. Για παράδειγμα, το συμπύκνωμα μυελού των οστών περιλαμβάνει πολλά διαφορετικά κυτταρικά και βιολογικά συστατικά και δεν πρέπει να θεωρείται ταυτόσημο με ένα απομονωμένο παρασκεύασμα μεσεγχυματικών κυττάρων.
Αρχικά είχε θεωρηθεί ότι τα MSCs, όταν εισάγονται σε μια άρθρωση, εγκαθίστανται εκεί, πολλαπλασιάζονται και μετατρέπονται απευθείας σε νέο χόνδρο. Τα σημερινά δεδομένα δεν επιβεβαιώνουν αυτόν τον απλοποιημένο μηχανισμό.
Η πιθανή δράση τους φαίνεται να σχετίζεται περισσότερο με βιολογικά σήματα και παρακρινείς μηχανισμούς που μπορούν να επηρεάσουν το τοπικό περιβάλλον της άρθρωσης.
Όταν χρησιμοποιούνται στο πλαίσιο θεραπείας της οστεοαρθρίτιδας, ερευνώνται κυρίως για τέσσερις πιθανές δράσεις:
Τροποποίηση του φλεγμονώδους περιβάλλοντος της άρθρωσης, που μπορεί να συμβάλει στη μείωση των συμπτωμάτων.
Απελευθέρωση βιοδραστικών μορίων και αυξητικών παραγόντων, μέσω των οποίων επηρεάζονται τα κύτταρα και οι ιστοί της άρθρωσης.
Υποστήριξη τοπικών μηχανισμών επιδιόρθωσης, χωρίς όμως να έχει αποδειχθεί ότι δημιουργείται φυσιολογικός νέος αρθρικός χόνδρος σε κλινικά σημαντικό βαθμό.
Πιθανή βελτίωση πόνου και λειτουργικότητας, η οποία αποτελεί σήμερα το περισσότερο τεκμηριωμένο κλινικό αποτέλεσμα των σχετικών μελετών.
Με άλλα λόγια, η σύγχρονη επιστημονική εικόνα υποστηρίζει περισσότερο έναν ρόλο βελτίωσης των συμπτωμάτων (symptom-modifying) παρά έναν αποδεδειγμένο ρόλο τροποποίησης της δομής της άρθρωσης (structure-modifying).
Από πού λαμβάνονται τα βλαστοκύτταρα;
Στην ορθοπαιδική έρευνα και στις διαθέσιμες κυτταρικές θεραπείες έχουν μελετηθεί κυρίως τρεις πηγές:
ΠΗΓΗ 01
Μυελός των Οστών
Το υλικό λαμβάνεται συνήθως από τη λεκάνη. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως συμπύκνωμα μυελού των οστών ή να αποτελέσει πηγή απομονωμένων μεσεγχυματικών κυττάρων.
Τα παρασκευάσματα μυελού έχουν μελετηθεί σε κλινικές δοκιμές για την οστεοαρθρίτιδα γόνατος, με ενδείξεις βελτίωσης πόνου και λειτουργικότητας. Δεν έχει όμως αποδειχθεί ότι προκαλούν αξιόπιστη αναγέννηση του φθαρμένου αρθρικού χόνδρου.
ΠΗΓΗ 02
Λιπώδης Ιστός
Ο λιπώδης ιστός αποτελεί επίσης πηγή μεσεγχυματικών στρωματικών κυττάρων. Τα τελευταία χρόνια έχουν δημοσιευθεί αρκετές κλινικές μελέτες με λιπώδους προέλευσης MSCs.
Νεότερες συστηματικές ανασκοπήσεις δείχνουν ότι ορισμένα από αυτά τα παρασκευάσματα μπορούν να μειώσουν τον πόνο και να βελτιώσουν τη λειτουργικότητα. Ωστόσο, τα πρωτόκολλα παρασκευής, η κυτταρική συγκέντρωση και οι δόσεις διαφέρουν σημαντικά μεταξύ των μελετών.
ΠΗΓΗ 03
Κύτταρα Περιγεννητικής Προέλευσης
Μεσεγχυματικά κύτταρα από ιστούς όπως ο ομφάλιος λώρος έχουν επίσης μελετηθεί σε κλινικές δοκιμές. Πρόκειται για διαφορετική, αλλογενή κατηγορία κυτταρικών προϊόντων και δεν πρέπει να συγχέεται με τη λήψη αυτόλογου υλικού από μυελό των οστών ή λιπώδη ιστό.
Τα σχετικά δεδομένα παραμένουν υπό αξιολόγηση και δεν έχει αποδειχθεί ότι μία κυτταρική πηγή είναι συνολικά ανώτερη από τις άλλες.
Δύο σύγχρονες προσεγγίσεις στην ορθοπαιδική
Στην έρευνα και στην κλινική εφαρμογή πρέπει να διαχωρίζονται δύο διαφορετικές προσεγγίσεις:
Άμεσα επεξεργασμένα αυτόλογα βιολογικά παρασκευάσματα: Υλικό από μυελό των οστών ή λιπώδη ιστό λαμβάνεται από τον ίδιο τον ασθενή και υποβάλλεται σε συγκεκριμένη επεξεργασία πριν χρησιμοποιηθεί. Τα παρασκευάσματα αυτά είναι συνήθως ετερογενή και περιλαμβάνουν πολλά διαφορετικά κύτταρα και βιολογικούς παράγοντες.
Απομονωμένα ή καλλιεργημένα μεσεγχυματικά κύτταρα: Τα κύτταρα απομονώνονται και, ανάλογα με το πρωτόκολλο, μπορεί να καλλιεργηθούν και να πολλαπλασιαστούν υπό ειδικές εργαστηριακές συνθήκες πριν από τη χορήγηση.
Οι δύο προσεγγίσεις δεν είναι βιολογικά ισοδύναμες και δεν πρέπει να παρουσιάζονται ως μία ενιαία θεραπεία. Η αποτελεσματικότητα ενός συγκεκριμένου προϊόντος δεν μπορεί αυτομάτως να μεταφερθεί σε όλα τα υπόλοιπα προϊόντα που περιγράφονται γενικά ως «βλαστοκύτταρα».
ΣΤΑΔΙΟΠΟΙΗΣΗ
Πόσο Σοβαρή Είναι η Αρθρίτιδα; Η Σημασία του Σταδίου
Πριν επιλεγεί οποιαδήποτε θεραπεία, πρέπει να αξιολογηθεί η βαρύτητα της οστεοαρθρίτιδας, αλλά και το πόσο επηρεάζει πραγματικά τη ζωή του ασθενούς.
Οι ορθοπαιδικοί χρησιμοποιούν συχνά την ακτινολογική κλίμακα Kellgren-Lawrence, η οποία περιγράφει τη βαρύτητα των αλλοιώσεων στην ακτινογραφία.
| Στάδιο | Τι φαίνεται στην ακτινογραφία | Πιθανή κλινική εικόνα* |
|---|---|---|
| Στάδιο 0 | Χωρίς ακτινολογικά στοιχεία οστεοαρθρίτιδας | Μπορεί να μην υπάρχουν συμπτώματα |
| Στάδιο 1 | Αμφίβολη στένωση του μεσάρθριου διαστήματος και πιθανά μικρά οστεόφυτα | Μπορεί να υπάρχουν ήπιες ή και καθόλου ενοχλήσεις |
| Στάδιο 2 (Ήπια) | Σαφή οστεόφυτα και πιθανή στένωση του μεσάρθριου διαστήματος | Πόνος κυρίως κατά τη δραστηριότητα, δυσκαμψία σε ορισμένους ασθενείς |
| Στάδιο 3 (Μέτρια) | Πολλαπλά οστεόφυτα, σαφής στένωση του μεσάρθριου διαστήματος, πιθανή σκλήρυνση ή αρχόμενη παραμόρφωση | Συχνότερος πόνος και λειτουργικός περιορισμός |
| Στάδιο 4 (Σοβαρή) | Μεγάλα οστεόφυτα, σημαντική στένωση του μεσάρθριου διαστήματος, έντονη σκλήρυνση και παραμόρφωση | Συχνά σημαντικός πόνος και περιορισμός, χωρίς όμως απόλυτη αντιστοιχία με την ακτινογραφία |
*Η ακτινολογική βαρύτητα και η ένταση των συμπτωμάτων δεν ταυτίζονται πάντοτε. Δύο ασθενείς με παρόμοια ακτινογραφία μπορεί να έχουν πολύ διαφορετικό πόνο και λειτουργικότητα.
Στάδια 2-3: Σε αυτά τα στάδια έχει πραγματοποιηθεί μεγάλο μέρος της κλινικής έρευνας για τις κυτταρικές θεραπείες. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι το KL 2 ή 3 αποτελεί από μόνο του επίσημη «ένδειξη» για βλαστοκύτταρα.
Στάδιο 4: Η πιθανότητα ουσιαστικού οφέλους από μία βιολογική ενέσιμη θεραπεία είναι γενικά μικρότερη σε προχωρημένη δομική οστεοαρθρίτιδα. Ωστόσο, ούτε το KL 4 αποτελεί από μόνο του αυτόματη ένδειξη αρθροπλαστικής. Η απόφαση λαμβάνεται με βάση τον πόνο, τη λειτουργικότητα, την παραμόρφωση, την ανταπόκριση στις συντηρητικές θεραπείες και τις ανάγκες του ασθενούς.
Η τρέχουσα κατάσταση της επιστήμης
Εδώ βρίσκεται η σημαντικότερη διάκριση.
Η μεγάλη συστηματική ανασκόπηση Cochrane του 2025, που συμπεριέλαβε 25 τυχαιοποιημένες μελέτες και 1.341 ασθενείς, κατέληξε ότι οι ενέσεις κυτταρικών θεραπειών μπορεί να προσφέρουν μικρή έως μέτρια βελτίωση πόνου και λειτουργικότητας, ιδιαίτερα στους πρώτους μήνες μετά τη θεραπεία. Η βεβαιότητα όμως των δεδομένων χαρακτηρίστηκε χαμηλή, κυρίως λόγω των μεγάλων διαφορών μεταξύ των μελετών ως προς την πηγή, την επεξεργασία και τη δόση των κυττάρων.
Νεότερη μετα-ανάλυση τυχαιοποιημένων μελετών του 2026 κατέληξε επίσης ότι οι κυτταρικές θεραπείες έχουν προς το παρόν κυρίως συμπτωματικό αποτέλεσμα. Παρά τη βελτίωση ορισμένων δεικτών πόνου και λειτουργικότητας, δεν διαπιστώθηκε σταθερή και αξιόπιστη βελτίωση των δομικών αλλοιώσεων της άρθρωσης στη μαγνητική τομογραφία.
Παράλληλα, νεότερες μελέτες του 2026 δείχνουν ότι τόσο τα λιπώδους όσο και τα μυελού των οστών προερχόμενα MSCs μπορούν σε ορισμένες ομάδες ασθενών να προσφέρουν κλινικά σημαντική ανακούφιση. Η ποιότητα των δεδομένων, όμως, παραμένει από μέτρια έως χαμηλή και δεν υπάρχουν επαρκείς άμεσες συγκρίσεις για να αποδειχθεί ότι μία πηγή κυττάρων υπερέχει της άλλης.
Η θέση της American Academy of Orthopaedic Surgeons (AAOS) παραμένει επίσης προσεκτική: παρά τη σημαντική ερευνητική δραστηριότητα, δεν υπάρχει ακόμη ισχυρή και ομοιογενής τεκμηρίωση που να επιτρέπει τη γενικευμένη παρουσίαση των «βλαστοκυττάρων» ως καθιερωμένη αναγεννητική θεραπεία της οστεοαρθρίτιδας.
ΕΞΑΤΟΜΙΚΕΥΜΕΝΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ
Σε ποιο στάδιο βρίσκεται το γόνατό σας;
Η εκτίμηση ξεκινά συνήθως από την κλινική εξέταση και τις κατάλληλες ακτινογραφίες σε φόρτιση. Η μαγνητική τομογραφία μπορεί να προσφέρει πρόσθετες πληροφορίες για τον χόνδρο, τους μηνίσκους, τους συνδέσμους ή άλλες παθολογίες όταν υπάρχει συγκεκριμένη κλινική ένδειξη. Δεν απαιτείται όμως υποχρεωτικά σε κάθε ασθενή με ήδη τεκμηριωμένη οστεοαρθρίτιδα.
ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ
Άλλες Εφαρμογές των Βλαστοκυττάρων στο Γόνατο
Πέρα από την οστεοαρθρίτιδα, οι κυτταρικές θεραπείες έχουν μελετηθεί και σε άλλες ορθοπαιδικές παθήσεις. Η τεκμηρίωση όμως δεν είναι ίδια σε όλες τις περιπτώσεις.
Κακώσεις μηνίσκου: Υπάρχουν πρώιμα κλινικά και προκλινικά δεδομένα για πιθανή βιολογική υποστήριξη της επούλωσης. Ωστόσο, οι διαθέσιμες μελέτες δεν επιτρέπουν ακόμη να συμπεράνουμε ότι τα MSCs δημιουργούν με αξιοπιστία νέο, φυσιολογικό και ανθεκτικό μηνισκικό ιστό. Δεν αποτελούν σήμερα καθιερωμένο υποκατάστατο της ενδεδειγμένης συντηρητικής ή χειρουργικής αντιμετώπισης.
Ρήξεις συνδέσμων, όπως ο πρόσθιος χιαστός: Οι κυτταρικές θεραπείες μελετώνται κυρίως ως πιθανή βιολογική ενίσχυση της επούλωσης ή της ωρίμανσης του μοσχεύματος μετά από ανακατασκευή. Τα δεδομένα είναι ισχυρότερα σε πειραματικά μοντέλα και περιορισμένα στους ανθρώπους. Η κλινική τους χρησιμότητα δεν έχει ακόμη αποδειχθεί επαρκώς ώστε να συνιστάται η συστηματική εφαρμογή τους.
Καθυστερημένη πώρωση και ψευδάρθρωση καταγμάτων: Υπάρχουν ενθαρρυντικά δεδομένα για χρήση MSCs ως επικουρικής βιολογικής θεραπείας σε επιλεγμένες περιπτώσεις. Νεότερη μετα-ανάλυση του 2025 έδειξε πιθανό όφελος, αλλά η ετερογένεια των μελετών παραμένει σημαντική και δεν πρόκειται για την ίδια θεραπευτική διαδικασία με μία απλή ενδαρθρική έγχυση στο γόνατο.
ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΗΤΑ
Ποιοι Είναι οι Κατάλληλοι Υποψήφιοι; Τα 6 Κρίσιμα Σημεία
Δεν υπάρχει σήμερα διεθνώς αποδεκτός ή επικυρωμένος αλγόριθμος που να χαρακτηρίζει έναν ασθενή ως «ιδανικό υποψήφιο» για θεραπεία με MSCs.
Υπάρχουν, όμως, χαρακτηριστικά που μπορούν να κάνουν λογικότερη τη συζήτηση μιας τέτοιας επιλογής στο πλαίσιο εξατομικευμένης αντιμετώπισης.
ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΥ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥ
- Ήπια έως μέτρια συμπτωματική οστεοαρθρίτιδα, συχνά KL 2-3, καθώς σε αυτές τις κατηγορίες έχει πραγματοποιηθεί μεγάλο μέρος της έως σήμερα έρευνας.
- Η ηλικία δεν αποτελεί από μόνη της κριτήριο. Δεν υπάρχει επιστημονικά τεκμηριωμένο όριο των 65 ετών κάτω από το οποίο η θεραπεία «ενδείκνυται» και πάνω από το οποίο δεν λειτουργεί. Η γενική υγεία, το βάρος, η δραστηριότητα, η βαρύτητα της νόσου και τα μηχανικά χαρακτηριστικά του γόνατος έχουν μεγαλύτερη σημασία.
- Απουσία σοβαρής σταθερής παραμόρφωσης του άξονα του γόνατος. Έντονη ραιβότητα ή βλαισότητα μπορεί να διατηρεί σημαντικά μηχανικά φορτία στην πάσχουσα περιοχή.
- Ικανοποιητική σταθερότητα της άρθρωσης ή παράλληλη αντιμετώπιση σημαντικής αστάθειας, όταν αυτή υπάρχει.
- Διάθεση συμμετοχής σε ολοκληρωμένο πρόγραμμα αντιμετώπισης, με άσκηση, ενδυνάμωση, έλεγχο βάρους όπου χρειάζεται και κατάλληλη αποκατάσταση.
- Ρεαλιστικές προσδοκίες. Ο στόχος πρέπει να είναι κυρίως η μείωση του πόνου και η βελτίωση της λειτουργίας, και ενδεχομένως η αναβολή μιας επέμβασης σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, όχι η υπόσχεση δημιουργίας «καινούργιου γόνατος» ή βέβαιης αποφυγής της αρθροπλαστικής.
Επιπλέον λόγοι που ευνοούν την επιλογή
Η συζήτηση μιας κυτταρικής θεραπείας μπορεί να έχει περισσότερο νόημα όταν:
- Ο ασθενής εξακολουθεί να έχει συμπτώματα παρά την εφαρμογή τεκμηριωμένων συντηρητικών μέτρων.
- Επιθυμεί μια λιγότερο επεμβατική θεραπευτική επιλογή και κατανοεί τα όρια της υπάρχουσας τεκμηρίωσης.
- Η αρθροπλαστική δεν έχει ακόμη σαφή κλινική ένδειξη ή υπάρχει εύλογη επιθυμία να αναβληθεί, χωρίς να θυσιάζεται η ποιότητα ζωής.
- Υπάρχει συγκεκριμένος λειτουργικός στόχος, ο οποίος μπορεί να αξιολογηθεί αντικειμενικά μετά τη θεραπεία.
ΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ
Πότε ΔΕΝ Είναι η Σωστή Επιλογή
Είναι εξίσου σημαντικό να γνωρίζουμε πότε οι πιθανότητες ουσιαστικού οφέλους από μια βιολογική θεραπεία είναι περιορισμένες ή πότε μια πιο οριστική θεραπεία πρέπει να συζητηθεί.
ΜΗ ΚΑΤΑΛΛΗΛΕΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ
- Προχωρημένη οστεοαρθρίτιδα KL 4, ιδιαίτερα όταν συνοδεύεται από έντονα και επίμονα συμπτώματα. Η κυτταρική θεραπεία δεν έχει αποδειχθεί ότι μπορεί να αποκαταστήσει μία άρθρωση με εκτεταμένη δομική καταστροφή.
- Σοβαρή παραμόρφωση του γόνατος, με σημαντική ραιβότητα ή βλαισότητα.
- Έντονος πόνος σε ηρεμία ή τη νύχτα, όταν αποτελεί μέρος μιας συνολικά σοβαρής κλινικής εικόνας.
- Σημαντικός λειτουργικός περιορισμός, όπως σοβαρή δυσκολία στη βάδιση, στις σκάλες ή στις βασικές καθημερινές δραστηριότητες.
- Επίμονα συμπτώματα παρά την κατάλληλη συντηρητική αντιμετώπιση, όταν η συνολική κλινική εικόνα πλέον υποστηρίζει χειρουργική θεραπεία.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, η ολική ή μερική αρθροπλαστική γόνατος, όταν υπάρχει η σωστή ένδειξη, αποτελεί καθιερωμένη και πολύ καλά τεκμηριωμένη θεραπευτική επιλογή.
Η ρομποτικά υποβοηθούμενη αρθροπλαστική αποτελεί μία σύγχρονη τεχνική εκτέλεσης της επέμβασης. Η επιλογή της τεχνικής δεν αλλάζει τη βασική αρχή ότι η απόφαση για αρθροπλαστική πρέπει να βασίζεται πρωτίστως στην κλινική κατάσταση και στις ανάγκες του ασθενούς.
ΣΩΣΤΗ ΑΠΟΦΑΣΗ
Δεν είστε σίγουροι ποια λύση σας ταιριάζει;
Συντηρητική, βιολογική ή χειρουργική: η σωστή απόφαση λαμβάνεται μετά από εξατομικευμένη εκτίμηση της δικής σας περίπτωσης και όχι μόνο από το ακτινολογικό στάδιο.
Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
Πώς Είναι η Διαδικασία; Βήμα Βήμα
Η ακριβής διαδικασία εξαρτάται από το είδος του βιολογικού παρασκευάσματος που χρησιμοποιείται. Δεν υπάρχει μία ενιαία «θεραπεία βλαστοκυττάρων» με το ίδιο πρωτόκολλο σε όλους τους ασθενείς.
Πριν τη θεραπεία
Ο ορθοπαιδικός προχωρά σε:
- Αναλυτική λήψη ιστορικού και καταγραφή των συμπτωμάτων
- Κλινική εξέταση του γόνατος
- Κατάλληλες ακτινογραφίες, συνήθως σε φόρτιση, για την εκτίμηση της οστεοαρθρίτιδας
- Μαγνητική τομογραφία όταν υπάρχει συγκεκριμένη κλινική ένδειξη για αναλυτικότερη αξιολόγηση χόνδρου, μηνίσκων, συνδέσμων ή άλλης παθολογίας
- Τον απαραίτητο εργαστηριακό ή άλλο προεπεμβατικό έλεγχο ανάλογα με το ιστορικό και τη μέθοδο που πρόκειται να χρησιμοποιηθεί
Την ημέρα της θεραπείας
Πολλές αυτόλογες ενέσιμες τεχνικές πραγματοποιούνται σε εξωτερική βάση με τοπική αναισθησία και χωρίς γενική αναισθησία. Η ακριβής διαδικασία διαφέρει ανάλογα με την πηγή και το είδος του βιολογικού προϊόντος.
-
1
Στάδιο 1: Συλλογή του βιολογικού υλικού
Όταν επιλέγεται αυτόλογη θεραπεία, βιολογικό υλικό λαμβάνεται από τον ίδιο τον ασθενή, συχνότερα από τον μυελό των οστών ή τον λιπώδη ιστό.
Η λήψη γίνεται με κατάλληλη αναλγησία ή τοπική αναισθησία. Μπορεί να προκαλέσει παροδική ενόχληση, η ένταση της οποίας διαφέρει ανάλογα με τη μέθοδο.
Σε θεραπείες με αλλογενή ή ήδη καλλιεργημένα κυτταρικά προϊόντα, το συγκεκριμένο στάδιο δεν πραγματοποιείται την ίδια ημέρα.
-
2
Στάδιο 2: Επεξεργασία του βιολογικού υλικού
Το υλικό υποβάλλεται στην προβλεπόμενη διαδικασία επεξεργασίας για τη συγκεκριμένη τεχνική.
Είναι σημαντικό να διευκρινίζεται τι ακριβώς χρησιμοποιείται: ένα συμπύκνωμα μυελού των οστών, για παράδειγμα, περιέχει πολλά διαφορετικά κύτταρα και βιολογικά μόρια και δεν αποτελεί «καθαρό διάλυμα βλαστοκυττάρων».
Αντίστοιχα, τα απομονωμένα και καλλιεργημένα MSCs αποτελούν διαφορετική κατηγορία προϊόντος και δεν πρέπει να θεωρούνται ισοδύναμα με τις τεχνικές άμεσης επεξεργασίας.
-
3
Στάδιο 3: Έγχυση στο γόνατο
Το επιλεγμένο προϊόν εγχέεται στην άρθρωση. Η υπερηχογραφική καθοδήγηση μπορεί να χρησιμοποιηθεί ώστε να επιβεβαιωθεί με ακρίβεια η θέση της βελόνας και της έγχυσης.
Η διαδικασία είναι συνήθως καλά ανεκτή, αλλά δεν είναι απαραίτητα εντελώς ανώδυνη.
Μετά τη θεραπεία
Η αποκατάσταση μετά από μία ενδαρθρική κυτταρική θεραπεία είναι συνήθως σαφώς μικρότερη από την αποκατάσταση μιας χειρουργικής επέμβασης, αλλά το ακριβές πρωτόκολλο εξαρτάται από τη μέθοδο.
- Πρώτες ημέρεςΜπορεί να εμφανιστούν παροδικός πόνος, αίσθημα τάσης ή πρήξιμο στην άρθρωση. Οι τοπικές αυτές αντιδράσεις είναι από τις συχνότερες ανεπιθύμητες ενέργειες που αναφέρονται στις μελέτες.
- Πρώτη εβδομάδαΠολλοί ασθενείς επιστρέφουν σταδιακά στις καθημερινές δραστηριότητες, σύμφωνα με τις οδηγίες του θεράποντος ιατρού.
- Επόμενες εβδομάδεςΗ άσκηση και η ενδυνάμωση επανεισάγονται προοδευτικά και εξατομικευμένα.
- 3-6 μήνεςΣε πολλές κλινικές μελέτες, αυτό αποτελεί σημαντικό χρονικό σημείο αξιολόγησης του πόνου και της λειτουργικότητας. Δεν σημαίνει ότι όλοι οι ασθενείς εμφανίζουν το ίδιο αποτέλεσμα ούτε ότι το μέγιστο αποτέλεσμα εμφανίζεται υποχρεωτικά σε συγκεκριμένη χρονική στιγμή.
Η φυσικοθεραπεία και η θεραπευτική άσκηση εξακολουθούν να αποτελούν βασικό μέρος της συνολικής αντιμετώπισης της οστεοαρθρίτιδας και δεν πρέπει να υποκαθίστανται από μία ένεση.
ΟΦΕΛΗ
Τα Πλεονεκτήματα της Βιολογικής Προσέγγισης
Σε σωστά επιλεγμένους ασθενείς, οι κυτταρικές θεραπείες μπορούν να έχουν ορισμένα δυνητικά πλεονεκτήματα ως μη χειρουργική παρέμβαση.
Ελάχιστη επεμβατικότητα
Η ενδαρθρική έγχυση δεν απαιτεί χειρουργική τομή στην άρθρωση και η επιστροφή στις καθημερινές δραστηριότητες είναι συνήθως ταχύτερη από ό,τι μετά από μία αρθροπλαστική.
Φυσική και συμβατή θεραπεία
Στις αυτόλογες τεχνικές, το βιολογικό υλικό προέρχεται από τον ίδιο τον ασθενή, περιορίζοντας τον κίνδυνο ανοσολογικής αντίδρασης στο ίδιο το κυτταρικό υλικό.
Αυτό δεν ισχύει με τον ίδιο τρόπο για όλα τα κυτταρικά προϊόντα, καθώς υπάρχουν και αλλογενείς θεραπείες.
Μείωση του πόνου
Αυτό είναι ένα από τα περισσότερο τεκμηριωμένα πιθανά οφέλη.
Τυχαιοποιημένες μελέτες και μετα-αναλύσεις δείχνουν ότι ορισμένες κυτταρικές θεραπείες μπορούν να προσφέρουν βελτίωση του πόνου σε σχέση με placebo ή άλλες μη χειρουργικές παρεμβάσεις, αν και το μέγεθος του αποτελέσματος διαφέρει σημαντικά μεταξύ των μελετών.
Βελτίωση της λειτουργικότητας και της κινητικότητας
Σε ορισμένες μελέτες καταγράφεται βελτίωση λειτουργικών δεικτών όπως WOMAC και KOOS.
Το αποτέλεσμα δεν είναι ομοιόμορφο σε όλους τους ασθενείς και δεν μπορεί να θεωρηθεί δεδομένο.
Αποφυγή ή καθυστέρηση χειρουργικών επεμβάσεων
Εδώ απαιτείται ιδιαίτερη ακρίβεια.
Νεότερα δεδομένα του 2026 δείχνουν ότι σε ορισμένους επιλεγμένους ασθενείς με μέτρια οστεοαρθρίτιδα η συμπτωματική βελτίωση μετά από MSC θεραπεία ενδέχεται να λειτουργήσει ως γέφυρα και να επιτρέψει αναβολή της αρθροπλαστικής.
Ωστόσο, δεν υπάρχουν ακόμη υψηλής ποιότητας τυχαιοποιημένες μελέτες που να συγκρίνουν άμεσα τις MSC θεραπείες με την ολική αρθροπλαστική γόνατος. Επομένως, η κυτταρική θεραπεία δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως υποκατάστατο της αρθροπλαστικής όταν η τελευταία έχει σαφή ένδειξη.
Αναγέννηση και αποκατάσταση ιστών
Η δυνατότητα αναγέννησης του αρθρικού χόνδρου αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους ερευνητικούς στόχους των κυτταρικών θεραπειών.
Μέχρι σήμερα, όμως, δεν έχει τεκμηριωθεί με επαρκή συνέπεια ότι η ενδαρθρική χορήγηση MSCs οδηγεί σε κλινικά σημαντική αναγέννηση φυσιολογικού αρθρικού χόνδρου ή ότι αναστέλλει την εξέλιξη της οστεοαρθρίτιδας. Η βελτίωση των συμπτωμάτων δεν πρέπει να ταυτίζεται με αναστροφή της δομικής βλάβης της άρθρωσης.
ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΒΗΜΑ ΒΗΜΑ
Πριν τα Βλαστοκύτταρα, Δοκιμή Πιο Απλών Λύσεων
Η αντιμετώπιση της οστεοαρθρίτιδας γόνατος βασίζεται αρχικά στις θεραπείες με την καλύτερη τεκμηρίωση αποτελεσματικότητας και ασφάλειας.
Η AAOS δεν χαρακτηρίζει όλες τις θεραπείες ως αυστηρά «πρώτης» ή «δεύτερης» γραμμής. Η ακόλουθη διάκριση αποτελεί πρακτικό τρόπο παρουσίασης της σταδιακής αντιμετώπισης.
Πρώτη γραμμή
- Θεραπευτική άσκηση και ενδυνάμωση. Η AAOS συστήνει ισχυρά την άσκηση για τη βελτίωση του πόνου και της λειτουργικότητας στην οστεοαρθρίτιδα γόνατος.
- Έλεγχος σωματικού βάρους, ιδιαίτερα σε υπέρβαρους ή παχύσαρκους ασθενείς, καθώς η απώλεια βάρους μπορεί να μειώσει τα μηχανικά φορτία και να βελτιώσει συμπτώματα και λειτουργία.
- Τροποποίηση δραστηριοτήτων, χωρίς περιττή ακινησία, ώστε να περιορίζονται οι κινήσεις που επιδεινώνουν επανειλημμένα τον πόνο ενώ διατηρείται η φυσική δραστηριότητα.
Δεύτερη γραμμή
- Μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη (ΜΣΑΦ) όταν δεν υπάρχουν αντενδείξεις, για τον έλεγχο πόνου και συμπτωμάτων.
- Ενέσεις υαλουρονικού οξέος: χρησιμοποιούνται στην κλινική πράξη, αλλά η AAOS δεν τις συστήνει για routine χρήση στη συμπτωματική οστεοαρθρίτιδα γόνατος με βάση τα διαθέσιμα δεδομένα.
- Ενδαρθρικά κορτικοστεροειδή: μπορούν να προσφέρουν βραχυπρόθεσμη ανακούφιση σε επιλεγμένους ασθενείς.
- PRP (Πλάσμα Πλούσιο σε Αιμοπετάλια): σύμφωνα με την AAOS μπορεί να μειώσει τον πόνο και να βελτιώσει τη λειτουργικότητα, αλλά η ισχύς της σύστασης παραμένει περιορισμένη, λόγω της ετερογένειας των διαθέσιμων μελετών και των διαφορετικών παρασκευασμάτων.
ΠΟΤΕ ΕΞΕΤΑΖΟΝΤΑΙ ΤΑ ΒΛΑΣΤΟΚΥΤΤΑΡΑ
Οι κυτταρικές θεραπείες δεν αποτελούν σήμερα μία καθιερωμένη αυτόματη «επόμενη γραμμή» θεραπείας σύμφωνα με την AAOS.
Μπορούν να συζητηθούν σε επιλεγμένους ασθενείς που εξακολουθούν να έχουν σημαντικά συμπτώματα παρά την κατάλληλη συντηρητική αντιμετώπιση, όταν η αρθροπλαστική δεν αποτελεί ακόμη σαφή ή επιθυμητή άμεση επιλογή.
Η συζήτηση πρέπει να περιλαμβάνει:
- τι ακριβώς είναι το βιολογικό προϊόν που πρόκειται να χρησιμοποιηθεί,
- ποια δεδομένα υπάρχουν για τη συγκεκριμένη θεραπεία,
- ποιο είναι το αναμενόμενο όφελος,
- ποια είναι τα πιθανά ανεπιθύμητα συμβάματα,
- και, κυρίως, ότι η θεραπεία δεν έχει αποδειχθεί ότι αναγεννά αξιόπιστα τον χόνδρο ή ότι αποτρέπει οριστικά την ανάγκη αρθροπλαστικής.
ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ
Συχνές Ερωτήσεις
Πονάει η θεραπεία;
Η διαδικασία είναι συνήθως καλά ανεκτή, αλλά δεν είναι σωστό να περιγράφεται ως εντελώς ανώδυνη.
Όταν απαιτείται λήψη μυελού των οστών ή λιπώδους ιστού χρησιμοποιείται τοπική αναισθησία ή κατάλληλη αναλγησία. Μετά την ενδαρθρική έγχυση μπορεί να εμφανιστούν παροδικός πόνος, πρήξιμο ή αίσθημα τάσης στο γόνατο.
Οι τοπικές αντιδράσεις αποτελούν τις συχνότερες ανεπιθύμητες ενέργειες που καταγράφονται στις κλινικές μελέτες.
Πόσο διαρκεί το αποτέλεσμα;
Δεν υπάρχει μία τεκμηριωμένη διάρκεια που να ισχύει για όλους.
Οι περισσότερες τυχαιοποιημένες μελέτες αξιολογούν τα αποτελέσματα στους 3, 6 ή 12 μήνες, ενώ ορισμένες μελέτες και μακροχρόνιες σειρές αναφέρουν διατήρηση κλινικού οφέλους για μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα.
Νεότερα δεδομένα δείχνουν επίσης πιθανώς χαμηλότερα ποσοστά μετάβασης σε ολική αρθροπλαστική σε ορισμένες ομάδες ασθενών που έλαβαν MSCs. Ωστόσο, τα στοιχεία αυτά προέρχονται κυρίως από έμμεσες συγκρίσεις και όχι από άμεσες τυχαιοποιημένες μελέτες MSC έναντι αρθροπλαστικής.
Επομένως, δεν είναι επιστημονικά ορθό να υποσχεθούμε ότι το αποτέλεσμα θα διαρκέσει συγκεκριμένο αριθμό ετών ή ότι ο ασθενής δεν θα χρειαστεί ποτέ χειρουργείο.
Σε περίπτωση αποτυχίας, χάνεται η επιλογή του χειρουργείου;
Όχι. Μια προηγούμενη ενδαρθρική κυτταρική θεραπεία δεν σημαίνει από μόνη της ότι ο ασθενής χάνει τη δυνατότητα μελλοντικής αρθροπλαστικής.
Εάν η οστεοαρθρίτιδα εξελιχθεί ή τα συμπτώματα γίνουν σοβαρά παρά τη συντηρητική αντιμετώπιση, η χειρουργική θεραπεία μπορεί να αξιολογηθεί κανονικά με βάση τις τότε ενδείξεις.
Είναι ασφαλής η θεραπεία;
Τα έως σήμερα κλινικά δεδομένα δείχνουν ότι οι σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες είναι σχετικά σπάνιες στις δημοσιευμένες μελέτες, ενώ συχνότερα καταγράφονται παροδικός πόνος, πρήξιμο ή αντίδραση στο σημείο της έγχυσης.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι όλες οι κυτταρικές θεραπείες έχουν το ίδιο προφίλ ασφάλειας.
Οι κίνδυνοι εξαρτώνται από την πηγή των κυττάρων, τον τρόπο επεξεργασίας, το αν πρόκειται για αυτόλογο ή αλλογενές προϊόν και το επίπεδο χειρισμού του βιολογικού υλικού. Επιπλέον, όπως σε κάθε επεμβατική ενδαρθρική διαδικασία, υπάρχει μικρός αλλά υπαρκτός κίνδυνος λοίμωξης.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
Συμπέρασμα
Οι κυτταρικές θεραπείες αποτελούν ένα από τα πλέον ενεργά πεδία έρευνας στη σύγχρονη ορθοπαιδική.
Τα σημερινά δεδομένα δείχνουν ότι σε ορισμένους ασθενείς με συμπτωματική οστεοαρθρίτιδα γόνατος, ιδιαίτερα ήπιου έως μέτριου βαθμού, ορισμένες θεραπείες με μεσεγχυματικά στρωματικά/βλαστικά κύτταρα μπορούν να μειώσουν τον πόνο και να βελτιώσουν τη λειτουργικότητα.
Αυτό είναι διαφορετικό από το να πούμε ότι η θεραπεία «ξαναφτιάχνει τον χόνδρο».
Μέχρι σήμερα δεν έχει αποδειχθεί με επαρκή και συνεπή κλινικά δεδομένα ότι οι ενδαρθρικές κυτταρικές θεραπείες:
- αναγεννούν αξιόπιστα φυσιολογικό αρθρικό χόνδρο,
- αναστρέφουν την οστεοαρθρίτιδα,
- σταματούν με βεβαιότητα τη δομική εξέλιξη της νόσου,
- ή αντικαθιστούν την αρθροπλαστική όταν αυτή έχει σαφή ένδειξη.
Υπάρχουν, ωστόσο, νεότερες ενδείξεις ότι σε επιλεγμένους ασθενείς η συμπτωματική βελτίωση μπορεί να επιτρέψει καθυστέρηση της αρθροπλαστικής. Το εύρημα αυτό είναι κλινικά ενδιαφέρον, αλλά απαιτεί επιβεβαίωση με μεγαλύτερες και υψηλής ποιότητας μακροχρόνιες τυχαιοποιημένες μελέτες.
Σε προχωρημένη οστεοαρθρίτιδα, σημαντική παραμόρφωση ή σοβαρό λειτουργικό περιορισμό που επιμένει παρά την κατάλληλη συντηρητική θεραπεία, η αρθροπλαστική παραμένει η περισσότερο τεκμηριωμένη οριστική θεραπευτική επιλογή.
Η σωστή απόφαση δεν προκύπτει από μία μόνο ακτινογραφία, από έναν αριθμό στην κλίμακα Kellgren-Lawrence ή από την ηλικία. Προκύπτει από τη συνολική εικόνα του ασθενούς, την κλινική εξέταση, τις απεικονιστικές εξετάσεις, τις προηγούμενες θεραπείες, τις λειτουργικές ανάγκες και μία ξεκάθαρη συζήτηση για το τι γνωρίζουμε και τι δεν γνωρίζουμε ακόμη για κάθε διαθέσιμη θεραπεία.
Ο ΙΑΤΡΟΣ
Αρθρίτιδα γόνατος; Υπάρχει ενδιαφέρον για βιολογικές θεραπείες πριν το χειρουργείο;
Ο Δρ. Βασίλειος Σακελλαρίου είναι Ορθοπαιδικός Χειρουργός με εξειδίκευση στη Χειρουργική Ισχίου και Γόνατος και τη Ρομποτική Χειρουργική Ελάχιστης Επεμβατικότητας. Με μετεκπαίδευση στο Hospital for Special Surgery της Νέας Υόρκης και στη Mayo Clinic των ΗΠΑ, μπορεί να αξιολογήσει την εκάστοτε περίπτωση και να προτείνει τη σωστή θεραπεία, είτε αυτή είναι συντηρητική, βιολογική ή χειρουργική.
Κλείστε το ραντεβού σαςΕπιστημονικές Πηγές
- Whittle SL, Johnston RV, McDonald S, et al. Stem cell injections for osteoarthritis of the knee. Cochrane Database Syst Rev. 2025;4(4):CD013342. doi:10.1002/14651858.CD013342.pub2. PMID: 40169165.
PubMed – PMID 40169165 - Sadeghirad B, Rehman Y, Khosravirad A, et al. Mesenchymal stem cells for chronic knee pain secondary to osteoarthritis: A systematic review and meta-analysis of randomized trials. Osteoarthritis Cartilage. 2024;32(10):1207-1219. doi:10.1016/j.joca.2024.04.021. PMID: 38777213.
PubMed – PMID 38777213 - Awad G, Saad JP, Hamyeh A, Boutros M. Efficacy and safety of intra-articular mesenchymal stem cell-based therapies in knee osteoarthritis: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Clin Rheumatol. 2026;45(5):2905-2942. doi:10.1007/s10067-026-08042-w. PMID: 41863718.
PubMed – PMID 41863718 - Cao M, Ou Z, Sheng R, et al. Efficacy and safety of mesenchymal stem cells in knee osteoarthritis: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Stem Cell Res Ther. 2025;16(1):122. doi:10.1186/s13287-025-04252-2. PMID: 40055739.
PubMed – PMID 40055739 - Jeon SY, Kim MW, Lee DH. Comparative Efficacy and Safety of Intra-Articular Adipose-Derived, Bone Marrow-Derived, and Peripheral Blood-Derived Stem Cell Injections for Knee Osteoarthritis: A Systematic Review. Bioengineering (Basel). 2026;13(7):771. doi:10.3390/bioengineering13070771. PMID: 42510437.
PubMed – PMID 42510437 - Angthong C, Vichayabhai T, Tatiya-Apitham P, Angthong W. Total Knee Arthroplasty versus Mesenchymal Stem Cell Therapy for Moderate Knee Osteoarthritis: An Umbrella Analysis of Clinical Outcomes, Quality of Life, and Safety. Ortop Traumatol Rehabil. 2026;28(1):15-22. doi:10.5604/01.3001.0055.7770. PMID: 42259358.
PubMed – PMID 42259358 - Kellgren JH, Lawrence JS. Radiological assessment of osteo-arthrosis. Ann Rheum Dis. 1957;16(4):494-502. doi:10.1136/ard.16.4.494. PMID: 13498604.
PubMed – PMID 13498604 - American Academy of Orthopaedic Surgeons (AAOS). Management of Osteoarthritis of the Knee (Non-Arthroplasty), Third Edition. Evidence-Based Clinical Practice Guideline. Published August 31, 2021.
AAOS – Knee Osteoarthritis Clinical Practice Guideline - American Academy of Orthopaedic Surgeons (AAOS). Management of Osteoarthritis of the Knee (Non-Arthroplasty): Appropriate Use Criteria. 2022.
AAOS Appropriate Use Criteria – Knee OA - American Academy of Orthopaedic Surgeons (AAOS), OrthoInfo. Use of Stem Cells in Orthopaedics.
AAOS OrthoInfo – Use of Stem Cells in Orthopaedics - American Academy of Orthopaedic Surgeons (AAOS). AAOS experts: Evidence must guide the future of orthobiologics. August 2026.
AAOS – Evidence Must Guide the Future of Orthobiologics
ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ
Κλείστε το ραντεβού σας
Συμπληρώστε τη φόρμα και θα επικοινωνήσουμε μαζί σας για την εξατομικευμένη αξιολόγηση της περίπτωσής σας.
Προτιμάτε τηλέφωνο; Καλέστε στο +30 213 029 9117 ή στείλτε email στο info@athensorthoexperts.gr