Οστεονέκρωση ισχίου, τα πρώτα σημάδια και οι επιλογές θεραπείας

Το ισχίο είναι μια άρθρωση που μοιάζει με μπάλα μέσα σε υποδοχή: η μπάλα είναι η κεφαλή του μηριαίου οστού και η υποδοχή η κοτύλη της λεκάνης. Όπως κάθε ζωντανός ιστός, το οστό χρειάζεται σταθερή αιμάτωση. Όταν η ροή του αίματος προς τη μηριαία κεφαλή διαταραχθεί, το οστό σε εκείνο το σημείο νεκρώνεται σιγά σιγά και χάνει την αντοχή του.

Με τον καιρό η κεφαλή μπορεί να υποχωρήσει και να χάσει το στρογγυλό της σχήμα. Τότε υποχωρεί και ο χόνδρος που την καλύπτει, και η άρθρωση καταλήγει σε σοβαρή αρθρίτιδα του ισχίου. Η εξέλιξη αυτή μπορεί να πάρει από μερικούς μήνες έως πάνω από έναν χρόνο.

Η οστεονέκρωση μπορεί να εμφανιστεί σε οποιοδήποτε οστό, πιο συχνά όμως προσβάλλει το ισχίο, και αρκετές φορές και τα δύο ισχία. Μπορεί να εμφανιστεί και στο γόνατο, όπως περιγράφουμε στη σελίδα για την οστεονέκρωση του γόνατος.

Η οστεονέκρωση ισχίου μπορεί να εμφανιστεί σε κάθε ηλικία, είναι όμως πιο συχνή σε ανθρώπους από 40 έως 65 ετών και στους άνδρες. Δεν είναι πάντα γνωστό γιατί διακόπτεται η αιμάτωση, ξέρουμε όμως ορισμένους παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο:

• Τραυματισμός. Ένα κάταγμα ή ένα εξάρθρημα του ισχίου μπορεί να καταστρέψει τα αγγεία που τροφοδοτούν τη μηριαία κεφαλή.
• Κορτιζόνη σε υψηλές δόσεις ή για μεγάλο διάστημα. Η κορτιζόνη, που χρησιμοποιείται σε παθήσεις όπως το άσθμα, η ρευματοειδής αρθρίτιδα ή ο λύκος, συνδέεται με την οστεονέκρωση τόσο σε υψηλές δόσεις όσο και μετά από παρατεταμένη έκθεση. Ο κίνδυνος αυξάνεται γενικά όσο αυξάνεται η συνολική έκθεση στα κορτικοστεροειδή.
• Πολύ αλκοόλ. Η χρόνια υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο οστεονέκρωσης και ο κίνδυνος αυξάνεται όσο αυξάνεται η κατανάλωση.
• Κάπνισμα. Έχει συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο οστεονέκρωσης της μηριαίας κεφαλής.
• Ορισμένες παθήσεις και θεραπείες. Για παράδειγμα η δρεπανοκυτταρική αναιμία, ο συστηματικός ερυθηματώδης λύκος, η νόσος Gaucher, η νόσος των δυτών, η ακτινοθεραπεία, η χημειοθεραπεία και οι μεταμοσχεύσεις οργάνων.

Σε αρκετούς ανθρώπους πάντως η οστεονέκρωση εμφανίζεται χωρίς κανέναν από αυτούς τους παράγοντες.

Στα πρώτα στάδια η οστεονέκρωση μπορεί να μη δίνει κανένα σύμπτωμα. Συνήθως το πρώτο σημάδι είναι ο πόνος:

• βουβός ή σφυγμικός πόνος στη βουβωνική χώρα, λιγότερο συχνά στον γλουτό ή στον μηρό
• πόνος που στην αρχή εμφανίζεται όταν πατάτε στο πόδι και με τον καιρό ακόμη και όταν ξεκουράζεστε ή είστε ξαπλωμένοι
• δυσκολία να σταθείτε και να στηρίξετε το βάρος σας στο πόδι, ενώ η κίνηση του ισχίου γίνεται επώδυνη
• σε πιο προχωρημένα στάδια, δυσκαμψία και περιορισμός της κίνησης

Στην αρχή ο πόνος μπορεί να είναι έντονος ενώ το ισχίο κινείται ακόμη σχετικά καλά, γιατί έχει προσβληθεί μόνο η μηριαία κεφαλή. Αν η κεφαλή υποχωρήσει, ο πόνος μπορεί να χειροτερέψει απότομα. Επειδή ο πόνος στο ισχίο έχει πολλές αιτίες, μόνο η εξέταση από ορθοπαιδικό μπορεί να ξεχωρίσει τι φταίει.

Ο ορθοπαιδικός θα σας ρωτήσει για τον πόνο, για παλαιότερους τραυματισμούς και για φάρμακα που παίρνετε ή έχετε πάρει στο παρελθόν, κυρίως κορτιζόνη σε υψηλές δόσεις. Στη συνέχεια θα κινήσει το ισχίο σε διάφορες θέσεις, για να δει ποιες κινήσεις πονούν.

Στα πρώτα στάδια η ακτινογραφία μπορεί να είναι φυσιολογική. Η μαγνητική τομογραφία είναι σήμερα η προτεινόμενη απεικονιστική εξέταση για τη διάγνωση της οστεονέκρωσης. Εντοπίζει τις αλλαγές στο οστό νωρίτερα από την ακτινογραφία, δείχνει πόσο μεγάλη είναι η περιοχή που έχει προσβληθεί και μπορεί να αποκαλύψει οστεονέκρωση και στο άλλο ισχίο πριν αυτή δώσει συμπτώματα. Η ακτινογραφία δείχνει κυρίως αν και πόσο έχει υποχωρήσει η μηριαία κεφαλή.

Με βάση αυτά τα ευρήματα, ο γιατρός κατατάσσει την οστεονέκρωση σε στάδια. Το στάδιο, και κυρίως το αν η κεφαλή έχει ήδη υποχωρήσει, καθορίζει τη θεραπεία.

Στόχος της θεραπείας είναι να κρατηθεί η άρθρωση λειτουργική για όσο το δυνατόν περισσότερο. Η επιλογή εξαρτάται κυρίως από το στάδιο και από το μέγεθος της βλάβης.

Χωρίς χειρουργείο

Τα φάρμακα για τον πόνο, οι αλλαγές στις δραστηριότητες και οι πατερίτσες ή το μπαστούνι, ώστε να μη φορτώνεται το ισχίο, ανακουφίζουν τα συμπτώματα και μειώνουν τη φόρτιση της άρθρωσης, αλλά δεν έχει αποδειχθεί ότι από μόνα τους αποτρέπουν την κατάρρευση της μηριαίας κεφαλής. Η φυσικοθεραπεία βοηθά να διατηρηθεί η κίνηση της άρθρωσης. Σε μικρές ή ασυμπτωματικές βλάβες μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να επιλεγεί παρακολούθηση, ανάλογα με το μέγεθος και την εντόπιση της βλάβης και τον κίνδυνο εξέλιξης. Σε συμπτωματικές ή εξελισσόμενες βλάβες, όμως, συχνά χρειάζεται χειρουργική αντιμετώπιση.

Επεμβάσεις που διατηρούν το ισχίο

Όταν η οστεονέκρωση εντοπιστεί νωρίς, πριν υποχωρήσει η μηριαία κεφαλή, μπορεί να γίνει επέμβαση που στοχεύει να σώσει την άρθρωση. Η πιο γνωστή είναι η αποσυμπίεση της μηριαίας κεφαλής (core decompression): ο χειρουργός ανοίγει ένα ή περισσότερα μικρά κανάλια στο οστό, ώστε να μειωθεί η πίεση μέσα του και να δημιουργηθούν δρόμοι για νέα αγγεία.

Μπορεί να συνδυαστεί με οστικό μόσχευμα ή, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, με συμπύκνωμα κυττάρων από τον μυελό των οστών του ίδιου του ασθενούς (bone marrow concentrate – BMC). Σύμφωνα με το guideline ARCO/AAOS 2026, στα στάδια πριν από υποχόνδριο κάταγμα ή κατάρρευση (ARCO I–II) η αποσυμπίεση μπορεί να εξεταστεί ως θεραπεία και η προσθήκη BMC μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο κατάρρευσης.

Μετά την επέμβαση το οστό χρειάζεται μερικούς μήνες για να επουλωθεί, και σε αυτό το διάστημα περπατάτε με πατερίτσες ή περπατούρα. Όταν η επέμβαση πετύχει, συνήθως επιστρέφετε στο περπάτημα χωρίς βοήθημα σε περίπου 3 μήνες και μπορεί να απαλλαγείτε εντελώς από τον πόνο. Αν όμως η κεφαλή έχει ήδη υποχωρήσει, η αποσυμπίεση συνήθως δεν αποδίδει. Υπάρχουν και πιο σύνθετες επεμβάσεις, όπως η μεταφορά τμήματος οστού από την περόνη μαζί με τα αγγεία του, που απαιτούν αρκετούς μήνες αποκατάστασης.

Η τελευταία αυτή επέμβαση παραμένει αποδεκτή επιλογή σε επιλεγμένες περιπτώσεις πριν από την κατάρρευση, αλλά το guideline επισημαίνει ότι πρέπει να σταθμίζεται έναντι της μεγαλύτερης νοσηρότητας και πολυπλοκότητάς της.

Ολική αρθροπλαστική ισχίου

Όταν η μηριαία κεφαλή έχει ήδη υποχωρήσει και η άρθρωση έχει φθαρεί, η πιο αποτελεσματική λύση είναι η ολική αρθροπλαστική ισχίου. Αφαιρούνται το κατεστραμμένο οστό και ο χόνδρος και τοποθετούνται τεχνητές επιφάνειες που αποκαθιστούν τη λειτουργία του ισχίου. Στους περισσότερους ασθενείς με οστεονέκρωση, η αρθροπλαστική ανακουφίζει από τον πόνο και επαναφέρει την κίνηση.

Σήμερα η επέμβαση μπορεί να γίνει και ως ρομποτική αρθροπλαστική ισχίου ή με ελάχιστα επεμβατική τεχνική, όπως η αρθροπλαστική ισχίου με τη μέθοδο AMIS.

Κλείστε ραντεβού αν έχετε πόνο στη βουβωνική χώρα ή στο ισχίο που δεν περνά, ιδίως αν ισχύει για εσάς κάποιος από τους παράγοντες κινδύνου, όπως η λήψη κορτικοστεροειδών σε υψηλές δόσεις ή για μεγάλο διάστημα ή ένας παλαιότερος τραυματισμός του ισχίου.

Αν έχετε ήδη διαγνωστεί με οστεονέκρωση στο ένα ισχίο, αξίζει να ελεγχθεί και το άλλο, γιατί συχνά προσβάλλονται και τα δύο. Μετά από πτώση με έντονο πόνο στο ισχίο ή αδυναμία να πατήσετε, χρειάζεστε άμεση ιατρική εκτίμηση για πιθανό κάταγμα.