Γιατί πονάει το γόνατο όταν ανεβαίνω ή κατεβαίνω σκάλες

Σε κάθε σκαλί το γόνατο λυγίζει και ταυτόχρονα δέχεται αυξημένο φορτίο καθώς στηρίζετε το σώμα στο ένα πόδι. Τη δουλειά την κάνει κυρίως ο τετρακέφαλος, ο μεγάλος μυς στο μπροστινό μέρος του μηρού: στο ανέβασμα σπρώχνει το σώμα προς τα πάνω και στο κατέβασμα το «φρενάρει». Η δύναμη αυτή περνά μέσα από την επιγονατίδα, που γλιστρά σε ένα αυλάκι του μηριαίου οστού και πιέζεται πάνω του όσο το γόνατο λυγίζει.

Γι’ αυτό η σκάλα, όπως και το σήκωμα από την καρέκλα, το γονάτισμα και το βαθύ κάθισμα, αυξάνει ιδιαίτερα το φορτίο στο μπροστινό μέρος του γόνατος. Αν ο χόνδρος, οι τένοντες ή άλλες δομές της άρθρωσης είναι ήδη ερεθισμένες ή έχουν υποστεί βλάβη, εκεί ο πόνος μπορεί να γίνεται πιο αισθητός.

Κάποιοι πονούν περισσότερο όταν ανεβαίνουν και άλλοι όταν κατεβαίνουν. Είναι χρήσιμο να το πείτε στον γιατρό, αλλά μόνο του δεν αρκεί για να βγει διάγνωση, γιατί οι περισσότερες αιτίες που θα δούμε παρακάτω μπορεί να πονούν και στα δύο. Περισσότερα λένε το ακριβές σημείο του πόνου, η ηλικία, αν προηγήθηκε κάποιο χτύπημα ή απότομη στροφή του γόνατος και τι άλλο συμβαίνει μαζί: αν το γόνατο πρήζεται, αν «κλειδώνει» ή αν σας δίνει την αίσθηση ότι «φεύγει».

Επιγονατιδομηριαίο σύνδρομο

Είναι ένας βουβός πόνος μπροστά στο γόνατο, γύρω ή πίσω από την επιγονατίδα, που εμφανίζεται σιγά σιγά και ενοχλεί όταν κινείστε. Το λένε και «γόνατο του δρομέα», γιατί είναι συχνό σε νέους ανθρώπους που αθλούνται, κυρίως γυναίκες, αλλά μπορεί να το έχει και κάποιος που δεν αθλείται καθόλου.

Πονάει στη σκάλα, στο τρέξιμο, στα άλματα και στο βαθύ κάθισμα, αλλά και όταν μένετε αρκετή ώρα με τα γόνατα λυγισμένα, στο σινεμά, στο αυτοκίνητο ή στο αεροπλάνο. Συχνά ακούγονται τριξίματα στη σκάλα ή όταν σηκώνεστε αφού έχετε καθίσει αρκετά. Πίσω του βρίσκεται συνήθως μια απότομη αύξηση της άσκησης ή η υπερβολική κούραση του γόνατος, καθώς και διαταραχές στη δύναμη και στον έλεγχο του τετρακέφαλου και των μυών του ισχίου, που επηρεάζουν τη λειτουργία του κάτω άκρου. Τις περισσότερες φορές αντιμετωπίζεται χωρίς χειρουργείο, με αλλαγές στις δραστηριότητες και σωστές ασκήσεις.

Χονδροπάθεια επιγονατίδας

Σε κάποιους ανθρώπους με πόνο μπροστά στο γόνατο, ο χόνδρος που καλύπτει την πίσω πλευρά της επιγονατίδας μπορεί να εμφανίζει αλλοιώσεις, μαλάκυνση ή φθορά. Ο χόνδρος από μόνος του δεν πονάει, γιατί δεν έχει νεύρα. Πονούν όμως άλλες δομές της άρθρωσης, όπως το υποχόνδριο οστό και οι γύρω ιστοί, όταν ερεθίζονται. Τα συμπτώματα μοιάζουν πολύ με του επιγονατιδομηριαίου συνδρόμου: πόνος γύρω και μπροστά από την επιγονατίδα, συχνά με τρίξιμο. Περισσότερα για τα αίτια και τη θεραπεία θα βρείτε στη σελίδα για τη χονδροπάθεια γόνατος.

Οστεοαρθρίτιδα γόνατος

Μετά τη μέση ηλικία, συχνή αιτία είναι η οστεοαρθρίτιδα, μια πάθηση που αφορά ολόκληρη την άρθρωση και συνοδεύεται από αλλοιώσεις του αρθρικού χόνδρου, του υποχόνδριου οστού και άλλων δομών του γόνατος. Όταν η φθορά βρίσκεται πίσω από την επιγονατίδα, ο πόνος είναι μπροστά στο γόνατο και «ξυπνά» κυρίως στη σκάλα, στο σήκωμα από την καρέκλα, στο γονάτισμα και στο βαθύ κάθισμα. Συχνά το γόνατο τρίζει όταν κινείται.

Χαρακτηριστικά, ο πόνος της οστεοαρθρίτιδας έρχεται με την κίνηση, ενώ το πρωινό πιάσιμο, αν υπάρχει, είναι συνήθως σχετικά σύντομο. Η διάγνωση βασίζεται στο ιστορικό και στην κλινική εξέταση, ενώ η ανάγκη για ακτινογραφία ή άλλη απεικόνιση κρίνεται ανάλογα με την περίπτωση. Περισσότερα θα βρείτε στη σελίδα για την οστεοαρθρίτιδα γόνατος.

Ρήξη ή φθορά μηνίσκου

Οι μηνίσκοι είναι δύο ελαστικά «μαξιλαράκια» σε σχήμα μισοφέγγαρου, ανάμεσα στο μηριαίο και την κνήμη, που απορροφούν τους κραδασμούς και δίνουν σταθερότητα στο γόνατο. Στους νέους σκίζονται συνήθως με μια απότομη στροφή του γόνατος, συχνά στον αθλητισμό. Σε μεγαλύτερες ηλικίες είναι συχνές και οι εκφυλιστικές ρήξεις, οι οποίες μπορεί να εμφανιστούν ακόμη και χωρίς σημαντικό τραυματισμό.

Ο πόνος γίνεται συνήθως αισθητός στο ύψος της άρθρωσης, στην εσωτερική ή στην εξωτερική πλευρά του γόνατος. Μπορεί να συνοδεύεται από πρήξιμο, ένα επώδυνο «κλικ», κλείδωμα ή την αίσθηση ότι το γόνατο «φεύγει», κυρίως όταν πατάτε πάνω του, όπως στο κατέβασμα της σκάλας. Οι στροφές και το βαθύ κάθισμα συνήθως τον χειροτερεύουν.

Η ρήξη από φθορά βελτιώνεται συχνά με τον καιρό και με άσκηση, ενώ η αρθροσκόπηση δεν αποτελεί θεραπεία πρώτης επιλογής για τις περισσότερες εκφυλιστικές ρήξεις. Τα απλά «κλικ», το μάγκωμα ή άλλα μηχανικά συμπτώματα από μόνα τους δεν σημαίνουν ότι χρειάζεται χειρουργείο. Διαφορετική περίπτωση είναι ένα πραγματικά κλειδωμένο γόνατο ή μια μετατοπισμένη ρήξη που περιορίζει αντικειμενικά την κίνηση. Αναλυτικά θα τα βρείτε στη σελίδα για τη ρήξη μηνίσκου.

Τενοντοπάθεια του επιγονατιδικού τένοντα

Αν ο πόνος είναι ακριβώς κάτω από την επιγονατίδα, πάνω στον τένοντα που τη συνδέει με την κνήμη, μπορεί να πρόκειται για τενοντοπάθεια του επιγονατιδικού τένοντα, το λεγόμενο «γόνατο του άλτη». Προκαλείται από επαναλαμβανόμενη ή υπερβολική φόρτιση του τένοντα, κυρίως με τρέξιμο και άλματα. Στην αρχή πονάει στα άλματα, στο ξεκίνημα της άσκησης ή αμέσως μετά από μια δύσκολη προπόνηση. Με τον καιρό όμως μπορεί να ενοχλεί και σε απλές καθημερινές κινήσεις, όπως στη σκάλα ή όταν σηκώνεστε από την καρέκλα.

Σύνδρομο λαγονοκνημιαίας ταινίας

Όταν ο πόνος είναι στην εξωτερική πλευρά του γόνατος και αφορά κάποιον που τρέχει ή κάνει ποδήλατο, μια πιθανή αιτία είναι το σύνδρομο της λαγονοκνημιαίας ταινίας. Πρόκειται για μια μακριά, γερή λωρίδα ιστού που ξεκινά από το ισχίο και φτάνει λίγο κάτω από το γόνατο, στο εξωτερικό του μηρού. Όταν ερεθιστεί από επαναλαμβανόμενη φόρτιση, πονάει όλο και περισσότερο όσο το γόνατο λυγίζει και τεντώνει ξανά και ξανά.

Το σημείο του πόνου είναι η πρώτη ένδειξη για την αιτία. Ο πίνακας σας βοηθά να καταλάβετε τι μπορεί να συμβαίνει, αλλά δεν αντικαθιστά την εξέταση.

Αν ο πόνος είναι ήπιος και δεν έχετε κάποιο από τα προειδοποιητικά σημάδια που θα δείτε πιο κάτω, λίγα απλά πράγματα συνήθως βοηθούν αρκετά:

• Μειώστε προσωρινά, χωρίς να διακόψετε εντελώς τη δραστηριότητα, ό,τι αναπαράγει έντονα τον πόνο: πολλές σκάλες, βαθύ κάθισμα, τρέξιμο. Στις περισσότερες χρόνιες παθήσεις του γόνατος η σταδιακή, κατάλληλα προσαρμοσμένη άσκηση αποτελεί μέρος της θεραπείας. Το στατικό ποδήλατο και το κολύμπι κουράζουν λιγότερο την άρθρωση και είναι καλές εναλλακτικές.
• Στη σκάλα, κρατιέστε από την κουπαστή και πηγαίνετε ένα ένα τα σκαλιά: στο ανέβασμα πατάτε πρώτα με το γερό πόδι, στο κατέβασμα με αυτό που πονάει. Έτσι τη δύσκολη δουλειά την κάνει κάθε φορά το γερό πόδι.
• Αν το γόνατο πονά ή πρήζεται, βάλτε πάγο τυλιγμένο σε μια πετσέτα, για σύντομα χρονικά διαστήματα, συνήθως έως 15–20 λεπτά κάθε φορά. Μη βάζετε ποτέ πάγο απευθείας στο δέρμα.
• Ένα παυσίπονο ή αντιφλεγμονώδες, σε τζελ ή σε χάπι, μπορεί να βοηθήσει για λίγες μέρες, πάντα αφού ρωτήσετε τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό σας.
• Δυναμώστε τους μυς. Η ενδυνάμωση του τετρακέφαλου και των μυών του ισχίου βελτιώνει τον έλεγχο και τη λειτουργία του κάτω άκρου και αποτελεί βασικό μέρος της θεραπείας του επιγονατιδομηριαίου πόνου. Ένα πρόγραμμα ασκήσεων, ιδανικά με φυσικοθεραπευτή, είναι η βάση της θεραπείας, τόσο για τον πόνο της επιγονατίδας όσο και για την οστεοαρθρίτιδα.
• Αν έχετε περιττά κιλά, η διατηρήσιμη απώλεια βάρους μπορεί να βοηθήσει, ιδιαίτερα όταν υπάρχει οστεοαρθρίτιδα. Σε υπέρβαρους ή παχύσαρκους ασθενείς, μεγαλύτερη απώλεια βάρους μπορεί να συνοδεύεται από μεγαλύτερη βελτίωση, αλλά δεν υπάρχει ένα ενιαίο ποσοστό που να απαιτείται για όλους.

Αν το γόνατο πρήζεται μετά τη σκάλα ή την άσκηση, δείτε τι μπορεί να σημαίνει το οίδημα στο γόνατο.

Κλείστε ραντεβού αν ο πόνος δεν έχει βελτιωθεί μέσα σε λίγες εβδομάδες ή αν σας δυσκολεύει στην καθημερινότητα. Το ίδιο ισχύει αν ο πόνος ξεκίνησε μετά από τραυματισμό, ειδικά αν ακούσατε ένα «κρακ» τη στιγμή που χτυπήσατε ή αν από τότε το γόνατο δεν σας κρατά σταθερά.

Χρειάζεται να σας δει γιατρός χωρίς καθυστέρηση αν:

• ο πόνος είναι πολύ δυνατός ή δεν μπορείτε να πατήσετε ή να κουνήσετε το γόνατο
• το γόνατο έχει πρηστεί πολύ ή έχει αλλάξει σχήμα
• το γόνατο έχει πραγματικά κλειδώσει και δεν μπορείτε να το τεντώσετε ή να το λυγίσετε, ή παρουσιάζει έντονη αστάθεια μετά από τραυματισμό
  (ένα απλό «κλικ», ιδιαίτερα χωρίς πόνο ή περιορισμό της κίνησης, δεν αποτελεί από μόνο του επείγον σύμπτωμα)
• έχετε πυρετό ή ρίγη και το γόνατο είναι κόκκινο και ζεστό, γιατί μπορεί να πρόκειται για λοίμωξη
• έχετε αιφνίδιο πόνο και πρήξιμο πίσω από το γόνατο ή στη γάμπα, ιδιαίτερα αν το ένα πόδι είναι εμφανώς πιο πρησμένο από το άλλο, γιατί χρειάζεται να αποκλειστεί θρόμβωση. Μια κύστη Baker που έχει υποστεί ρήξη μπορεί να προκαλέσει παρόμοια συμπτώματα.

Ο ορθοπαιδικός θα σας ρωτήσει πότε άρχισε ο πόνος, πού ακριβώς πονάτε και σε ποιες κινήσεις. Στην εξέταση θα κοιτάξει πώς είναι ευθυγραμμισμένο το πόδι και πώς κινείται η επιγονατίδα, θα πιέσει γύρω από την άρθρωση για να βρει το σημείο που πονά και θα ελέγξει πόσο σταθερό είναι το γόνατο και πόσο δυνατοί είναι οι μύες του μηρού και του ισχίου. Συχνά θα σας ζητήσει να κάνετε βαθύ κάθισμα ή να περπατήσετε.

Ακτινογραφία ζητείται ανάλογα με την περίπτωση. Η μαγνητική δεν χρειάζεται συνήθως για κάθε πόνο στο γόνατο ή για κάθε περίπτωση επιγονατιδομηριαίου πόνου. Επιλέγεται όταν το ιστορικό και η κλινική εξέταση δημιουργούν υποψία συγκεκριμένης ενδοαρθρικής βλάβης ή όταν τα συμπτώματα επιμένουν παρά την κατάλληλη συντηρητική θεραπεία. Σε ύποπτη οξεία ρήξη μηνίσκου, η AAOS θεωρεί τη μαγνητική την προτιμώμενη απεικονιστική εξέταση. Να ξέρετε ότι ρήξεις του μηνίσκου και φθορές του χόνδρου φαίνονται συχνά στις εξετάσεις ακόμη και σε ανθρώπους που δεν πονούν καθόλου. Γι’ αυτό μια εξέταση έχει αξία μόνο όταν διαβάζεται μαζί με τα συμπτώματά σας και όσα βρίσκει ο γιατρός.

Η θεραπεία εξαρτάται από την αιτία. Τις περισσότερες φορές ξεκινά χωρίς χειρουργείο, με αλλαγές στις δραστηριότητες και πρόγραμμα ασκήσεων. Αν ο πόνος επιμένει, η περαιτέρω θεραπεία εξαρτάται από τη διάγνωση. Στην οστεοαρθρίτιδα, για παράδειγμα, οι ενδαρθρικές ενέσεις κορτικοστεροειδών μπορούν να προσφέρουν βραχυπρόθεσμη ανακούφιση σε επιλεγμένους ασθενείς, ενώ το PRP μπορεί να συζητηθεί σε ορισμένες περιπτώσεις, με πιο περιορισμένη τεκμηρίωση. Οι ενέσεις αυτές δεν αποτελούν γενική θεραπεία για κάθε αιτία πόνου στη σκάλα.

Χειρουργείο χρειάζεται μόνο σε ορισμένες περιπτώσεις, για παράδειγμα όταν μια μετατοπισμένη ρήξη μηνίσκου προκαλεί πραγματικό μηχανικό κλείδωμα ή σημαντικό περιορισμό της κίνησης, ή όταν η οστεοαρθρίτιδα έχει προχωρήσει, δυσκολεύει πολύ την καθημερινότητα και οι υπόλοιπες θεραπείες δεν βοηθούν. Τότε μπορεί να συζητηθεί η αρθροπλαστική, είτε με την κλασική τεχνική είτε ως ρομποτική αρθροπλαστική γόνατος.