Κάταγμα ισχίου σε ηλικιωμένο: πότε χρειάζεται χειρουργείο και πόσο επείγει

Το κάταγμα ισχίου δεν είναι απλώς ένα σπασμένο οστό. Είναι μια σοβαρή κάκωση που δοκιμάζει ολόκληρο τον οργανισμό και, όπως αναφέρουν και τα μεγάλα διεθνή κέντρα, μπορεί να έχει επιπλοκές απειλητικές για τη ζωή. Ο ηλικιωμένος που μένει ακίνητος στο κρεβάτι εξαιτίας του πόνου κινδυνεύει γρήγορα από πνευμονία, θρόμβωση στις φλέβες των ποδιών, κατακλίσεις και απώλεια της αυτονομίας του.

Γι’ αυτό ο στόχος είναι ένας: να ξανασηκωθεί ο άνθρωπος όσο το δυνατόν πιο γρήγορα. Η έγκαιρη επέμβαση και η άμεση κινητοποίηση μειώνουν σημαντικά τον κίνδυνο αυτών των επιπλοκών. Αντίθετα, η καθυστέρηση ή η επιλογή να μη γίνει χειρουργείο οδηγεί συνήθως σε συνεχιζόμενο πόνο, μεγάλες δόσεις παυσίπονων και, τελικά, σε μόνιμη απώλεια της βάδισης.

Η πιο συχνή ανησυχία των συγγενών είναι αν ο ηλικιωμένος, που συχνά έχει και άλλα προβλήματα υγείας, θα αντέξει την επέμβαση. Στην πράξη, με τη σύγχρονη αναισθησία και τις ελάχιστα επεμβατικές τεχνικές, η μεγάλη πλειονότητα των ασθενών αντεπεξέρχεται πολύ καλά. Ο κίνδυνος από τη μη αντιμετώπιση είναι συνήθως μεγαλύτερος από τον κίνδυνο της ίδιας της επέμβασης.

Οι διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες είναι ξεκάθαρες: τα καλύτερα αποτελέσματα προκύπτουν όταν η επέμβαση γίνεται μέσα στις πρώτες 24 έως 48 ώρες από την εισαγωγή στο νοσοκομείο. Πολλά εξειδικευμένα κέντρα στοχεύουν να χειρουργήσουν την ίδια ή την επόμενη ημέρα του κατάγματος.

Υπάρχουν βέβαια περιπτώσεις όπου ο χρόνος προσαρμόζεται. Αν ο ασθενής παίρνει αντιπηκτικά φάρμακα ή έχει κάποιο πρόβλημα υγείας που πρέπει πρώτα να σταθεροποιηθεί, η ομάδα ρυθμίζει τον χρόνο ώστε η επέμβαση να γίνει με ασφάλεια. Ο κανόνας παραμένει ο ίδιος: ταχύτητα, αλλά με ασφάλεια.

Δεν είναι όλα τα κατάγματα ισχίου ίδια. Ο τύπος του κατάγματος καθορίζει και το είδος της επέμβασης. Στους ηλικιωμένους συναντάμε κυρίως δύο κατηγορίες.

Το υποκεφαλικό κάταγμα (κάταγμα του αυχένα του μηριαίου) βρίσκεται πολύ κοντά στην κεφαλή του οστού, μέσα στην άρθρωση. Στους ηλικιωμένους, η αιμάτωση της κεφαλής συχνά διακόπτεται από το κάταγμα, οπότε η κεφαλή δύσκολα θα επουλωθεί. Το διατροχαντήριο κάταγμα, αντίθετα, βρίσκεται λίγο πιο κάτω, έξω από την άρθρωση, εκεί που το οστό εξέχει προς τα έξω. Εδώ η κεφαλή διατηρεί την αιμάτωσή της, οπότε το κάταγμα μπορεί να σταθεροποιηθεί χωρίς να χρειαστεί αντικατάσταση της κεφαλής.

Στο διατροχαντήριο κάταγμα η αντιμετώπιση είναι η οστεοσύνθεση, συνήθως με κλειστή ενδομυελική ήλωση: ένας ειδικός ήλος και κοχλίες σταθεροποιούν το κάταγμα μέσα από πολύ μικρές τομές, διατηρώντας την κεφαλή του μηριαίου. Στο μετατοπισμένο υποκεφαλικό κάταγμα, επειδή η αιμάτωση της κεφαλής έχει επηρεαστεί, η κεφαλή αντικαθίσταται. Αυτό γίνεται συνήθως με ημιαρθροπλαστική, δηλαδή αντικατάσταση μόνο της κεφαλής, ενώ σε πιο δραστήριους ασθενείς μπορεί να προτιμηθεί η ολική αρθροπλαστική ισχίου.

Ό,τι κι αν χρειαστεί, η σύγχρονη τάση είναι οι ελάχιστα επεμβατικές τεχνικές, όπως η μέθοδος AMIS και η SuperPath. Γίνονται μέσα από μικρή τομή, χωρίς να κόβονται οι μύες, και προσφέρουν λιγότερη απώλεια αίματος, μικρότερο πόνο και, το σημαντικότερο για έναν ηλικιωμένο, άμεση φόρτιση και βάδιση από την επόμενη κιόλας ημέρα. Την τελική επιλογή την κάνει ο χειρουργός για τον κάθε ασθενή ξεχωριστά, ανάλογα με τον τύπο του κατάγματος, την ηλικία και τη γενική του κατάσταση.

Μετά από πτώση, ένας ηλικιωμένος χρειάζεται άμεσα εκτίμηση στο νοσοκομείο αν παρουσιάσει κάποιο από τα παρακάτω:

• Έντονος πόνος στο ισχίο ή στη βουβωνική χώρα και αδυναμία να σηκωθεί ή να περπατήσει.
• Αδυναμία να πατήσει βάρος στο πόδι.
• Το ένα πόδι φαίνεται πιο κοντό ή στραμμένο προς τα έξω.
• Πρήξιμο ή μώλωπας γύρω από το ισχίο.
• Ακόμη και αν ο πόνος είναι υποφερτός: σε ηλικιωμένο με οστεοπόρωση, κάθε πτώση αξίζει έλεγχο, γιατί υπάρχουν και κρυφά κατάγματα που δεν φαίνονται εύκολα.

Στο νοσοκομείο, η διάγνωση γίνεται με ακτινογραφία και, αν χρειαστεί, με μαγνητική τομογραφία για να εντοπιστεί ένα κάταγμα που δεν φαίνεται στην απλή ακτινογραφία.

Με τις σύγχρονες τεχνικές, η κινητοποίηση ξεκινά νωρίς, συχνά την επόμενη κιόλας ημέρα από το χειρουργείο, με φόρτιση όσο αντέχει ο ασθενής. Οι περισσότεροι ηλικιωμένοι επιστρέφουν στο σπίτι μέσα σε λίγες ημέρες. Η φυσικοθεραπεία βοηθά να ανακτηθεί η δύναμη και η ισορροπία, και ο στόχος είναι να επανέλθει σταδιακά το επίπεδο κινητικότητας που είχε ο ασθενής πριν το κάταγμα, μέσα σε περίπου έξι εβδομάδες. Η παρουσία της οικογένειας, που ενθαρρύνει τον ηλικιωμένο να κινείται και τον φροντίζει, παίζει καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία.

Ένα κάταγμα ισχίου είναι συχνά το πρώτο δυνατό καμπανάκι της οστεοπόρωσης, και μετά το πρώτο κάταγμα ο κίνδυνος για ένα δεύτερο είναι αυξημένος. Γι’ αυτό η πρόληψη είναι εξίσου σημαντική με το χειρουργείο. Χρειάζεται σωστή αντιμετώπιση της οστεοπόρωσης με φαρμακευτική αγωγή και επαρκές ασβέστιο και βιταμίνη D, τακτική άσκηση για ενδυνάμωση των μυών και βελτίωση της ισορροπίας, καθώς και ένα ασφαλέστερο σπίτι: καλό φωτισμό, απομάκρυνση χαλιών και καλωδίων, έλεγχο της όρασης και επανεξέταση των φαρμάκων που μπορεί να προκαλούν ζάλη ή αστάθεια.