Οστεονέκρωση ισχίου, τα πρώτα σημάδια και οι επιλογές θεραπείας

Η άρθρωση του ισχίου σχηματίζεται από την κεφαλή του μηριαίου οστού, που εφαρμόζει μέσα στην κοτύλη της λεκάνης. Για να μείνει γερό, το οστό της κεφαλής πρέπει να τροφοδοτείται σταθερά με αίμα, όπως συμβαίνει με κάθε ζωντανό ιστό. Στην οστεονέκρωση, αυτή η τροφοδοσία διαταράσσεται: το οστό στην περιοχή που δεν αιματώνεται νεκρώνεται σιγά σιγά και χάνει την αντοχή του.

Η πορεία αυτή μπορεί να κρατήσει από μερικούς μήνες έως πάνω από έναν χρόνο. Με τον καιρό, η εξασθενημένη κεφαλή μπορεί να υποχωρήσει και να μην είναι πια στρογγυλή. Μαζί της υποχωρεί και ο χόνδρος που την καλύπτει, και το τελικό αποτέλεσμα είναι σοβαρή αρθρίτιδα του ισχίου.

Το ισχίο είναι το σημείο όπου η πάθηση εμφανίζεται πιο συχνά, και αρκετές φορές προσβάλλονται και τα δύο ισχία. Οστεονέκρωση όμως μπορεί να εμφανιστεί σε οποιοδήποτε οστό, για παράδειγμα και στο γόνατο, όπως εξηγούμε στη σελίδα για την οστεονέκρωση του γόνατος.

Η οστεονέκρωση ισχίου μπορεί να εμφανιστεί σε κάθε ηλικία, προσβάλλει όμως πιο συχνά τους άνδρες και τους ανθρώπους από 40 έως 65 ετών. Ο λόγος για τον οποίο διακόπτεται η αιμάτωση δεν είναι πάντα γνωστός. Ξέρουμε πάντως ορισμένους παράγοντες που ανεβάζουν τον κίνδυνο:

• Κορτιζόνη σε υψηλές δόσεις ή για μεγάλο διάστημα. Η κορτιζόνη, που χρησιμοποιείται σε παθήσεις όπως το άσθμα, η ρευματοειδής αρθρίτιδα ή ο λύκος, συνδέεται με την οστεονέκρωση τόσο σε υψηλές δόσεις όσο και μετά από παρατεταμένη έκθεση. Ο κίνδυνος αυξάνεται γενικά όσο αυξάνεται η συνολική έκθεση στα κορτικοστεροειδή.
• Πολύ αλκοόλ. Η χρόνια υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο οστεονέκρωσης και ο κίνδυνος αυξάνεται όσο αυξάνεται η κατανάλωση.
• Κάπνισμα. Έχει συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο οστεονέκρωσης της μηριαίας κεφαλής.
• Τραυματισμός. Τα αγγεία που φέρνουν αίμα στη μηριαία κεφαλή μπορεί να καταστραφούν από ένα κάταγμα ή ένα εξάρθρημα του ισχίου.
• Ορισμένες παθήσεις και θεραπείες. Για παράδειγμα η δρεπανοκυτταρική αναιμία, ο συστηματικός ερυθηματώδης λύκος, η νόσος Gaucher, η νόσος των δυτών, η ακτινοθεραπεία, η χημειοθεραπεία και οι μεταμοσχεύσεις οργάνων.

Σε αρκετούς ανθρώπους πάντως η οστεονέκρωση εμφανίζεται χωρίς κανέναν από αυτούς τους παράγοντες.

Στα πρώτα στάδια η οστεονέκρωση μπορεί να μη δίνει κανένα σύμπτωμα. Συνήθως το πρώτο σημάδι είναι ο πόνος:

• βουβός ή σφυγμικός πόνος, συνήθως στη βουβωνική χώρα και πιο σπάνια στον γλουτό ή στον μηρό
• πόνος όταν κινείτε το ισχίο, όταν στέκεστε όρθιοι ή όταν πατάτε στο πόδι
• πόνος που στην αρχή εμφανίζεται όταν πατάτε στο πόδι και αργότερα ακόμη και όταν ξεκουράζεστε ή είστε ξαπλωμένοι
• δυσκαμψία και περιορισμένη κίνηση, σε πιο προχωρημένα στάδια

Αξίζει να ξέρετε ότι στην αρχή μπορεί να υπάρχει έντονος πόνος, ενώ η κίνηση του ισχίου είναι ακόμη σχετικά καλή – η βλάβη αφορά τότε μόνο τη μηριαία κεφαλή. Αν η κεφαλή υποχωρήσει, ο πόνος μπορεί να γίνει απότομα χειρότερος. Ο πόνος στο ισχίο όμως έχει πολλές αιτίες, γι’ αυτό μόνο η εξέταση από ορθοπαιδικό μπορεί να δείξει τι φταίει.

Η εξέταση ξεκινά με συζήτηση: ο ορθοπαιδικός θέλει να μάθει για τον πόνο σας, αν έχετε τραυματίσει παλαιότερα το ισχίο και ποια φάρμακα παίρνετε τώρα ή παίρνατε στο παρελθόν – κυρίως αν έχετε πάρει κορτιζόνη σε υψηλές δόσεις. Έπειτα κινεί το ισχίο σε διάφορες θέσεις, για να δει ποιες κινήσεις προκαλούν πόνο.

Η μαγνητική τομογραφία είναι σήμερα η προτεινόμενη απεικονιστική εξέταση για τη διάγνωση της οστεονέκρωσης. Εντοπίζει τις αλλαγές στο οστό νωρίτερα από την ακτινογραφία, η οποία στα πρώτα στάδια μπορεί να είναι φυσιολογική. Δείχνει επίσης την έκταση της περιοχής που έχει προσβληθεί και μπορεί να εντοπίσει οστεονέκρωση και στο άλλο ισχίο, πριν αυτή δώσει συμπτώματα. Η ακτινογραφία έχει διαφορετικό ρόλο: δείχνει κυρίως αν η μηριαία κεφαλή έχει υποχωρήσει και σε ποιο βαθμό.

Με βάση αυτά τα ευρήματα, ο γιατρός κατατάσσει την οστεονέκρωση σε στάδια. Το στάδιο, και κυρίως το αν η κεφαλή έχει ήδη υποχωρήσει, καθορίζει τη θεραπεία.

Στόχος της θεραπείας είναι να κρατηθεί η άρθρωση λειτουργική για όσο το δυνατόν περισσότερο. Η επιλογή εξαρτάται κυρίως από το στάδιο και από το μέγεθος της βλάβης.

Χωρίς χειρουργείο

Για τα συμπτώματα χρησιμοποιούνται φάρμακα για τον πόνο, αλλαγές στις δραστηριότητες και πατερίτσες ή μπαστούνι, για να μη φορτώνεται το ισχίο. Τα μέτρα αυτά ανακουφίζουν τα συμπτώματα και μειώνουν τη φόρτιση της άρθρωσης, αλλά δεν έχει αποδειχθεί ότι από μόνα τους αποτρέπουν την κατάρρευση της μηριαίας κεφαλής. Η φυσικοθεραπεία βοηθά να διατηρηθεί η κίνηση της άρθρωσης. Σε μικρές ή ασυμπτωματικές βλάβες μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να επιλεγεί παρακολούθηση, ανάλογα με το μέγεθος και την εντόπιση της βλάβης και τον κίνδυνο εξέλιξης. Σε συμπτωματικές ή εξελισσόμενες βλάβες, όμως, συχνά χρειάζεται χειρουργική αντιμετώπιση.

Επεμβάσεις που διατηρούν το ισχίο

Αν η διάγνωση γίνει νωρίς, πριν υποχωρήσει η μηριαία κεφαλή, υπάρχει η δυνατότητα επέμβασης με στόχο να σωθεί η άρθρωση. Η πιο γνωστή είναι η αποσυμπίεση της μηριαίας κεφαλής (core decompression). Σκοπός της είναι να πέσει η πίεση στο εσωτερικό του οστού και να ανοίξει δρόμος για νέα αγγεία – γι’ αυτό ο χειρουργός δημιουργεί στο οστό ένα ή περισσότερα μικρά κανάλια.

Μπορεί να συνδυαστεί με οστικό μόσχευμα ή, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, με συμπύκνωμα κυττάρων από τον μυελό των οστών του ίδιου του ασθενούς (bone marrow concentrate – BMC). Στα στάδια πριν από υποχόνδριο κάταγμα ή κατάρρευση της κεφαλής, η αποσυμπίεση μπορεί να εξεταστεί ως θεραπεία, και η προσθήκη BMC φαίνεται να μειώνει τον κίνδυνο κατάρρευσης.

Η αποσυμπίεση συνήθως δεν αποδίδει αν η κεφαλή έχει ήδη υποχωρήσει. Μετά την επέμβαση, η επούλωση του οστού διαρκεί μερικούς μήνες και ως τότε περπατάτε με πατερίτσες ή περπατούρα. Αν η επέμβαση πετύχει, το περπάτημα χωρίς βοήθημα επανέρχεται συνήθως μέσα σε περίπου τρεις μήνες και ο πόνος μπορεί να υποχωρήσει πλήρως. Υπάρχουν επίσης πιο σύνθετες επεμβάσεις, όπως η μεταφορά τμήματος οστού από την περόνη μαζί με τα αγγεία του, μετά από τις οποίες η αποκατάσταση διαρκεί αρκετούς μήνες.

Η τελευταία αυτή επέμβαση παραμένει αποδεκτή επιλογή σε επιλεγμένες περιπτώσεις πριν από την κατάρρευση, πρέπει όμως να σταθμίζεται έναντι της μεγαλύτερης νοσηρότητας και πολυπλοκότητάς της.

Ολική αρθροπλαστική ισχίου

Αν η μηριαία κεφαλή έχει πια υποχωρήσει και η άρθρωση έχει φθαρεί, την πιο αποτελεσματική λύση δίνει η ολική αρθροπλαστική ισχίου. Το κατεστραμμένο οστό και ο χόνδρος αφαιρούνται, και στη θέση τους μπαίνουν τεχνητές επιφάνειες που αποκαθιστούν τη λειτουργία του ισχίου. Για τους περισσότερους ασθενείς με οστεονέκρωση, το αποτέλεσμα είναι ανακούφιση από τον πόνο και επαναφορά της κίνησης.

Σήμερα η επέμβαση μπορεί να γίνει και ως ρομποτική αρθροπλαστική ισχίου ή με ελάχιστα επεμβατική τεχνική, όπως η αρθροπλαστική ισχίου με τη μέθοδο AMIS.

Κλείστε ραντεβού αν έχετε πόνο στη βουβωνική χώρα ή στο ισχίο που δεν περνά, ιδίως αν ισχύει για εσάς κάποιος από τους παράγοντες κινδύνου, όπως η λήψη κορτικοστεροειδών σε υψηλές δόσεις ή για μεγάλο διάστημα ή ένας παλαιότερος τραυματισμός του ισχίου.

Αν έχετε ήδη διαγνωστεί με οστεονέκρωση στο ένα ισχίο, αξίζει να ελεγχθεί και το άλλο, γιατί συχνά προσβάλλονται και τα δύο. Αν πέσετε και νιώσετε έντονο πόνο στο ισχίο ή δεν μπορείτε να πατήσετε, πρέπει να εξεταστείτε αμέσως από γιατρό για πιθανό κάταγμα.